Để phát triển kinh tế toàn cầu thì việc giao thương buôn bán giữa các quốc gia là điều cần thiết. Từ đó hình thành nên thuật ngữ con đường tơ lụa chỉ con đường thương mại lịch sử của nhân loại và được coi như động lực phát triển châu Á và Châu Âu. Vậy con đường tơ lụa là gì? Những điều lý thú về con đường tơ lụa sẽ được bật mí trong bài viết của chúng tôi hôm nay.

Bạn đang xem: Lịch sử con đường tơ lụa

*


CON ĐƯỜNG TƠ LỤA LÀ GÌ ?

Con đường tơ lụa Silk Route hay Silk Road trong tiếng anh chính là con đường thương mại lịch sử của nhân loại từ thế kỉ thứ hai trước Công nguyên cho đến tận thế kỉ 14 sau Công nguyên. Con đường tơ lựa này trải dài từ các nước Châu Á bắt nguồn từ Trung Quốc qua Ấn Độ, Ba Tư, Ả Rập, Hy Lạp và Ý chuyên buôn bán hàng hóa có giá trị giữa các nước với nhau. Ban đầu tên gọi của chúng được đặt do việc người Trung Quốc là nước phát minh ra việc ươm tơ dệt lụa. Những sản phẩm này chỉ vua chúa mới được sử dụng.

Sau này, người Trung Hoa xuất ngoại để giao thương, mang theo đầy ắp vải lụa, gấm vóc đến Ba Tư và La Mã, Con Đường Tơ Lụa từ đó dần được hình thành. Bên cạnh đó thì các sản phẩm khác cũng được giao thương buôn bán như gỗ, ngũ cốc, trái cây đá quý vv.

*

Con đường tơ lụa có thể coi như một bước ngoặt trong lịch sử đánh dấu sự giao thương thương mại giữa các nước trên thế giới. Nhờ có con đường tơ lựa mà các nền văn hóa, quốc gia sẽ được giao thương và tạo động lực cho sự phát triển toàn cầu.

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH CỦA CON ĐƯỜNG TƠ LỤA

Để nói về lịch sử của con đường tơ lụa và sự hình thành của chúng. Chúng ta phải kể đến tư dưới thời nhà Hán của Trung Quốc. Khi mà nhà ngoại giao Trương Khiên đã có cuộc hành trình dài thám hiểm của mình trên các tuyến đường từ Trung Quốc cho đến Trung Á.

Con đường tơ lụa có nhiều nghiên cứu cho rằng những con đường tơ lụa về thương mại diễn ra trong khoảng thời gian từ 130 TCN cho đến 1453 TCN. Do đó con đường tơ lụa không phải là một con đường duy nhất từ Châu Á sang Châu Âu mà là danh từ chung của các con dường giao thương giữa nhiều quốc gia, nền văn hóa trong chiều dài lịch sử.

Việc giao thương từ Tây sang Đông: Những sản phẩm như Ngựa; Yên xe và Cưỡi ngựa; Nho; Chó và các động vật khác cả ngoại lai và động vật trong nước; Bộ lông và da động vật; vv..Việc giao thương từ Đông sang Tây: Lụa; Trà; Thuốc nhuộm; Đá quý; Trung Quốc (đĩa, bát, cốc, lọ); Đồ sứ; Gia vị (chẳng hạn như quế và gừng); Đồ tạo tác bằng đồng và vàng vv…

Ngoài việc tạo điều kiện cho trao đổi hàng hóa và văn hóa, nó cũng phục vụ sự phát triển của khoa học, công nghệ, văn học, nghệ thuật và các lĩnh vực nghiên cứu khác.

*

Con đường tơ lụa cũng giúp các nhà sư Phật giáo và châu Âu truyền giáo, là công cụ truyền bá Phật giáo, Kitô giáo, Hồi giáo, Ấn Độ giáo và các tôn giáo khác trên khắp các khu vực.

GIÁ TRỊ CỦA CON ĐƯỜNG TƠ LỤA ĐEM LẠI

Là một thuật ngữ từ xưa được coi như cột mốc thương mại quốc tế của nhân loại. Giá trị của con đường tơ lụa mang lại cho nhân loại là khá lớn và ở nhiều mặt, phương diện vv. Một số giá trị của chúng được thể hiện như sau:

Là con đường phát triển kinh tế xuyên quốc gia

Xuất phát từ mặt hàng tơ lụa được đặt tên cho thuật ngữ. Con đường tơ lựa giúp phát triển kinh tế giao thương buôn bán với các nước giao thương khiến cho việc phát triển toàn cầu là cực kì hiệu quả.

Từ đó, việc phát triển kinh doanh lụa thông qua con đường này trở nên phổ biến hơn. Lạc đà chính là phương tiện vận chuyển hàng hóa chính trên con đường tơ lụa.

Là con đường của sự giao lưu về văn hóa

Không chỉ giúp phát triển kinh tế mà con đường tơ lụa còn là một con đường giúp giao lưu văn hóa giữa các quốc gia khác nhau. Đây được coi như một sợi dây giao thoa kết nối giữa các nền văn hóa với nhau. Về mặt tôn giáo, truyền bá tư tưởng văn hóa vv Mọi tôn giáo trên còn đường tơ lụa này, đều sẽ được chấp thuận và được tôn trọng như nhau. Đây chính là tiền đề cho sự phát triển của văn minh nhân loại sau này và cũng thể hiện được sự tiến bộ trong tư tưởng của con người ở thời điểm đó.

*

Ghi dấu những nhà thám hiểm

Có thể nói việc con đường tơ lụa trong suốt chiều dài lịch sử đều có gắn liền với nhiều nhà thám hiểm nổi tiếng trên thế giới. Có thể lấy ví dụ như Marco Polo Ông sinh năm 1254, mất năm 1324, là người Ý và sống vào khoảng thế kỷ XIV.

Hay Hốt Tất Liệt còn phong cho nhà thám hiểm này một chức quan trong triều khi ông ở Trung Quốc.

SỰ SUY TÀN CỦA NHỮNG CON ĐƯỜNG TƠ LỤA

có thể nói cuộc suy tàn của những con đường tơ lụa là nơi giao thương xuất phát hầu hết do các cuộc chiến tranh. Việc bị nguy hiểm rình rập khi buôn bán qua những tuyến đường nguy hiểm sẽ khiến cho những con đường tơ lụa bị suy thoái dần dần.

Ngoài ra một nguyên nhân của sự suy tàn những con đường tơ lụa này còn do sự phát tán dịch bệnh lan rộng ra các nước khác nhau. Điển hình là sự kiện năm 1348 – 1350 của “Cái chết đen” ra khắp châu Âu và Trung Á. Căn bệnh này giết hại gần 60% dân số của châu Âu và tác động không nhỏ tới hoạt động của con đường tơ lụa.

Sự phát triển của đế chế Ottoman khiến cho tuyến đường nối phương Tây và phương Đông bị chặn đứng. Con đường tơ lụa từ đây chìm vào dĩ vãng và những hào quang của nó cũng tiêu tan để lại nhiều thành phố cổ heo hút.

CÓ NÊN HỒI SINH CON ĐƯỜNG TƠ LỤA

Việc hồi sinh con đường tơ lụa trong thời đại hiện nay cũng là một nhu cầu, xu hướng đế phát triển xã hội và toàn cầu hóa. Điển hình như năm 2013, Trung Quốc bắt đầu chính thức khôi phục Con đường tơ lụa lịch sử dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình với chiến lược trị giá 900 tỉ USD có tên là “Một vành đai, một con đường” (OBOR). Dự án này là một cách để cải thiện khả năng kết nối của Trung Quốc với hơn 60 quốc gia khác ở Châu Á, Châu Âu và Đông Phi.

Còn được gọi là “Sáng kiến vành đai và con đường” (BRI), nó đi qua nhiều tuyến đường bộ và đường biển. Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa chủ yếu dựa trên đất liền để kết nối Trung Quốc với Trung Á, Đông Âu và Tây Âu, trong khi Con đường tơ lụa trên biển nối bờ biển phía nam của Trung Quốc với Địa Trung Hải, Châu Phi, Đông Nam Á và Trung Á.

Việc hồi sinh con đường tơ lụa của Trung Quốc đươc xem như một động thái mới để cải thiện tăng trưởng trong nước. Nó giống như một phương thức để mở ra thị trường thương mại mới cho hàng hóa Trung Quốc, mang lại cho đất nước này cách thức xuất khẩu nguyên liệu, hàng hóa rẻ nhất và dễ dàng nhất.

Trước khi có đường biển kết nối giao thông giữa phương Đông và phương Tây thì trong nhiều thế kỷ, con đường tơ lụa là sự gắn kết giữa Trung Quốc , Tây Á, Trung Á và một phần của Địa Trung Hải.


Nuôi tằm lấy tơ đã bắt đầu từ khoảng hơn 1.000 năm trước Công nguyên (TCN) tại Trung Quốc. Thời cổ đại, lụa là một sản phẩm có giá trị cực cao, chỉ dành riêng cho hoàng gia và tầng lớp quý tộc của triều đại phong kiến.

*

Bản đồ con đường tơ lụa cổ đại

CHIBOOKS cung cấp

Khi lụa lần đầu tiên được phát hiện, chỉ hoàng đế, phi tần và các quan lại có chức tước cao mới được phép sử dụng. Dần dần, các tầng lớp khác nhau trong xã hội bắt đầu mặc quần áo bằng lụa và lụa được sử dụng phổ biến hơn. Thực tế, lụa đã nhanh chóng trở thành một trong những yếu tố chính của nền kinh tế Trung Hoa cổ đại.

Tơ lụa trở thành một mặt hàng quý giá được các nước khác săn đón từ rất sớm, và người ta tin rằng việc buôn bán tơ lụa thực sự đã bắt đầu trước khi con đường tơ lụa hình thành vào thế kỷ 2 TCN. Các sứ thần của Hán Vũ Đế khi đi sứ Ba Tư và Lưỡng Hà mang theo những món quà, trong đó có những tấm vải lụa thượng hạng.

Từ khoảng thế kỷ 4 TCN, người Hy Lạp và La Mã gọi Trung Hoa là “Seres” - nghĩa là Vương quốc của tơ lụa. Khoảng năm 200 TCN, lụa bắt đầu được trao đổi, mua bán sang Ấn Độ, Ba Tư, rồi sang tới châu Âu. Lúc đó, đế chế La Mã và toàn bộ châu Âu mê mẩn trước sự mềm mại và quyến rũ của những thước vải lụa. Trong nhiều thập kỷ, lụa Trung Hoa được các gia đình giàu có và quý tộc ở Rome ưa chuộng. Hoàng đế La Mã Elagabalus (trị vì từ năm 218 - 222) chỉ mặc quần áo được làm từ lụa. Lụa ở Trung Hoa đã đắt đỏ, khi sang đến thành Rome, nó còn đắt hơn gấp trăm lần, có giá ngang với vàng.

Hai lần đi sứ của trương khiên

Cùng khoảng thời gian đó ở Trung Quốc, nhà Hán đang bị người Hung Nô quấy rối. Vào năm 138 TCN, Hán Vũ Đế đã cử sứ giả Trương Khiên đến phía Tây đàm phán với người Nguyệt Chi để tìm cách đánh bại người Hung Nô. Tuy nhiên, mới đi được một nửa chặng đường, Trương Khiên đã bị người Hung Nô bắt giữ và giam cầm hơn 10 năm. Sau đó, ông trốn thoát được, ở lại vùng đất này, tới năm 126 TCN mới trở về Trường An.

Năm 119 TCN, Trương Khiên tiếp tục đi sứ lần hai sang quốc gia Ô Tôn và các tiểu quốc lân cận. Bốn năm sau, ông quay về Trường An cùng rất nhiều ngựa hãn huyết Ô Tôn nổi tiếng dũng mãnh. Chính giống ngựa Ô Tôn mà Trương Khiên đem về này đã góp phần rất lớn vào việc nhà Hán đánh bại người Hung Nô về sau. Thành công đó đã khiến cho hoàng đế nhà Hán suy nghĩ tới việc trao đổi hàng hóa khác ngoài ngựa với các nước Tây Vực, xa hơn nữa là các nước Trung Á, Ấn Độ, La Mã…

Trong hai lần đi sứ, hành trình mà Trương Khiên đã vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ để tìm ra đường đi tới các nước Tây Vực chính là tiền thân của con đường tơ lụa thời cổ đại. Sau khi nhà Hán quyết định mở cửa với Tây Vực và các nước khác, hàng hóa bắt đầu được lưu thông, trao đổi trên tuyến đường mà Trương Khiên đã khám phá.

Thời cổ đại, tuyến đường giao thương này không có tên. Những thương nhân buôn bán đá quý, ngà voi, lụa, gia vị… hàng ngàn năm vẫn đi theo mạng lưới đường mòn, đường núi ngoằn ngoèo, hiểm trở khắp Trung Hoa, Trung Á. Cho đến năm 1877, trong cuốn sách của mình có nhan đề “Trung Quốc”, nhà địa lý người Đức - nam tước Ferdinand von Richthofen lần đầu tiên đưa ra khái niệm con đường tơ lụa (tiếng Đức: Seidenstranssen, tiếng Anh: Silk Road) để chỉ tuyến đường thông thương trên bộ thời cổ đại giữa Trung Quốc và phương Tây, vì tơ lụa là hàng hóa quan trọng và có giá trị nhất trên tuyến đường này. Con đường tơ lụa gợi nên cảm xúc lãng mạn, sang trọng, nhưng thực tế, những ai đã đặt chân lên con đường này đều phải trải qua vô vàn khó khăn, nguy hiểm để tìm kiếm sự giàu có, chinh phục hoặc cứu rỗi.

Giá trị lớn nhất của con đường tơ lụa là trao đổi văn hóa và tôn giáo. Các đoàn thương nhân từ khắp các nước trên con đường tơ lụa dài hàng ngàn ki lô mét đã khiến rất nhiều nơi trở thành cửa ải phát triển sầm uất, náo nhiệt và giàu có. Điều này đã tác động sâu sắc đến lịch sử các nền văn minh châu Á, châu Âu. Rất nhiều nơi đã phát triển thành những trung tâm văn hóa, học tập, khoa học, nghệ thuật như Samarkand, Bukhara, Herat, Isfahan, Đôn Hoàng… Tôn giáo cũng theo sự trao đổi trên con đường tơ lụa mà trở nên phổ biến và được truyền bá rộng rãi.

Con đường tơ lụa có rất nhiều nhánh khác nhau. Trên bản đồ ngày nay, người ta xác định thành phố Tây An thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc là xuất phát điểm. Từ Tây An, các thương nhân đi trên trục chính qua hành lang Hà Tây, Trương Dịch, Lan Châu, rồi tập kết tại Ngọc Môn quan ở Đôn Hoàng - cửa ải cuối cùng của Trung Nguyên trước khi tiến vào Tây Vực.

Trên thực tế, con đường tơ lụa không chỉ có một con đường duy nhất, mà gồm một mạng lưới các tuyến đường giao thương được các thương nhân sử dụng thời cổ đại.

Như vậy, trong suốt hơn 1.500 năm chiều dài lịch sử, con đường tơ lụa vĩ đại là tuyến đường thông thương quan trọng nhất của nhân loại thời cổ đại. Nhờ có nó mà hai nền văn minh Đông, Tây đã được kết nối và phát triển rực rỡ, để lại rất nhiều thành tựu, công trình kiến trúc, di sản văn hóa cho chúng ta chiêm ngưỡng ngày hôm nay.

Xem thêm: Phóng sự cái chết trắng phần 2 kẻ gieo rắc cái chết trắng trên đảo phú quốc

(Trích từ Con đường tơ lụa: Vạn dặm xa từ Pakistan tới Tây An, Chibooks và NXB Lao động ấn hành).

Khám phá con đường tơ lụa

Chờ ngày lên đường Thung lũng Hunza - Mùa thu lãng mạn nhất trong cuộc đời Vùng đất hoàn toàn khác biệt ở Pakistan Welcome to Tashkurgan! "Cố nhân" Khâu Từ Turpan - Nơi thời gian ngừng lại Mọi con đường đều dẫn đến Đôn Hoàng Rực rỡ sắc màu Trương Dịch Đến Tây An, lên đỉnh Hoa Sơn